نور و رنگ در فضای درمانی

نور و رنگ در فضای درمانی

برای انتخاب مناسب ترین طیف در رنگ آمیزی مراکز درمانی، قاعدتا چند عامل علمی و اجرایی زیر بایستی مدنظر قرار گیرد :

– توجه به روانشناسی رنگها و اثرات هر رنگ بر خلقیات روحی و جسمی بیمار و همراهان وی

-توجه به فرهنگ و روحیات قومی و سلیقه های مردم هر منطقه

– ایجاد بسترهای مناسب بصری برای کارکنان در جهت افزایش بهره وری و عدم خستگی روحی آنها

– پرهیز از ایجاد آلودگی رنگها که منجر به تشخیص اشتباه احوالات بیمار نگردد

– بررسی اثرات هر رنگ در میزان کارایی نور و روشنایی طبیعی و مصنوعی هر فضا، هم در روز و هم در شب

– بررسی اثرات ترکیب هر طیف رنگی در ایجاد خطاهای مثبت و منفی در تشخیص ابعاد و فاصله ها و بزرگی و کوچکی هر فضا

– رنگی که برای دیوار و کف و سقف انتخاب میکنید مطمئنا بر میزان زیبایی و جلوه فضای داخلی مراکز درمانی مؤثر خواهد بود. همچنین تأثیر قابل توجهی روی احساس بیمار ، همراهان بیمار و کارکنان درمانی از محيط می گذارد. ضمن آنکه رنگ انتخابی می تواند یک اتاق را بزرگتر، کوچکتر، پهن تر، باریک تر، عمیق تر، بلندتر، روشن تر و یا گرم تر نشان دهد.

 

و همچنین ، ابعاد و ارتفاع اکثر فضاهای درمانی با روال موجود در دیگر اماکن ، تفاوت های فاحش و ناخوشایندی برای بیماران دارد ، به طور مثال ، ابعاد تنگ و مختصر یک اتاقک فیزیوتراپی برای یک بیمار که بایستی ساعاتی را در زیر دستگاه های مکانوتراپی تحمل نماید، و یا بزرگی و ابهت و خلوت یک سالن رادیوگرافی که بیمار لحظاتی را بایستی در آن به تنهایی تأمل نماید ، را ، می توان با استفاده از ترکیب مناسب انواع رنگها، دگرگون جلوه داده و این تفاوت های کسل کننده را برای مراجعین تا حدودی کاهش داد. به طور مثال یک اتاق با کفپوش و دیوارهای روشن اگرچه فضاها را بزرگ تر نشان می دهد ، اما اگر فقط از رنگ های روشن استفاده شود، فضا سرد و بی روح خواهد شد. موضوعی که برازنده یک مرکز بیمار پذیر نیست. قطعا با استفاده از انواع رنگها می توان روحیه نشاط و امید و سرزندگی را در بیمارستانها دو چندان کرد.

عده ای از روان شناسان تأثیرات رنگ ها را زودگذر و موقتی می دانند. در پاسخ بایستی اعلام نمود که حتی اگر این تأثيرات موقت هم باشند ، برای بیمارستان سازان قابل اغماض نیستند. برای یک مرکز درمانی حتی چند لحظه کاهش آلام و رنج های بیمار و همراه وی به هر وسیله ی سالمی ، یک موفقیت محسوب می گردد.

رنگ سفید:

سمبل پاکی و معصومیت و نشانه سرما است.سفید حس فضای بیشتر و بزرگ تر را القا می کند بنابراین مناسب ترین رنگ برای لباس پزشکان و پرستاران است یا برای معرفی شخصیت هایی که القای معصومیت آنها از اهمیت ویژه ای برخوردار است. همچنین از رنگ سفید برای تأکید بر پاکیزگی اماکن هم استفاده می گردد . به خصوص اماکنی که در نگاه اول از منظر بیمار ، غير تمیز به نظر می رسد . مثل سرویس های عمومی

رنگ زرد :

 جزء رنگ های گرم است و به دلیل مقدار زیاد نوری که این رنگ منعکس می کند، خیلی زود باعث خستگی چشم می شود. نگاه کردن طولانی مدت به این رنگ می تواند حتی باعث نابینایی شود. دقت کنید از این رنگ برای پس زمینه ایستگاه های پرستاری و یا منشی های کلینیک ها و هر جای دیگری که مدام با نگاه بیمار مورد بررسی قرار می گیرد ، استفاده نگردد . زرد ، رنگ مناسبی برای جلب توجه بیشتر است اما به شدت احساس رنجیدگی و خشم ایجاد میکند به طوری که کودکان در فضاهای به رنگ زرد بیشتر گریه میکنند و بیقراری دارند. اما زرد به علت افزایش سوخت و ساز بدن، رنگی اشتها برانگیز است و ترکیب رنگی مناسبی برای محل غذاخوری بیماران و یا کیوسکها و رستوران های بیمارستان ها می تواند باشد.

رنگ نارنجی:

رنگ نارنجی که از ترکیب رنگ زرد و قرمز ایجاد می شود به عنوان یکرنگ انرژی بخش شناخته شده است. از آنجا که این رنگ احساس هيجان، شوق و گرما ایجاد می کند، رنگ مناسبی برای جلب توجه بیشتر است. از این رنگ در محل هایی که بیمار یا همراه بیمار و یا کارکنان کادر درمانی ، نیاز به شارژ روحیه دارند می توان در اندازه های مناسب با ترکیب های متنوع از سایر رنگها استفاده نمود.

 رنگ قرمز:

رنگ قرمز گرم و سمبل عشق و حرارت و شادی آفرین و نشاط آور و نیروبخش است و برای برانگيختن هیجانات قوی و ایجاد شور و هیجان و حتی تحریک خشم بسیار مناسب است. ترکیب این رنگ با رنگ زرد بسیار اشتها برانگیز است. رنگ هایی که در طیف رنگ قرمز قرار می گیرند. به عنوان رنگ های گرم شناخته می شوند و دامنه تأثیر آن ، از احساسات گرم تا ایجاد خشم و عصبانیت متغیر است. احتیاط در به کارگیری این رنگ لازم است . البته از رنگ قرمز از بین رنگها در درمان بیماریهای پوستی مثل مخملک استفاده می شود. همچنین بررسی ها نشان داده است که رنگ قرمز میزان فشارخون و ضربان قلب را افزایش میدهد. این رنگ اعتماد به نفس را افزایش میدهد ولی به دلیل تحریک کنندگی توصیه میشود برای افراد دارای مشکلات اعصاب و روان از آن پرهیز شود بنابراین اگر در بیمارستانی از ترکیبات رنگ قرمز مثلا در فضای بخش اورژانس استفاده شود ، یعنی طراحان و مدیران این مرکز درمانی اطلاعی از روانشناسی رنگها نداشته اند.

رنگ صورتی:

درواقع نوعی قرمز کمرنگ است که نماد عشق و آرامش بوده و در برخورد اولیه ، اثر آرامش بخشی در مخاطب ایجاد می نماید . هنگامی که برخورد با این رنگ به صورت مکرر صورت پذیرد، نتیجه عکس داده و با خود نا آرامی و اضطراب به همراه می آورد .بنابراین استفاده بهینه از این رنگ یعنی ، به کارگیری حجم بسیار ظریف و به مقدار کم و در ترکیب با رنگ های خنثی یا سرد آن هم در محل هایی که نیازی به پاسخگویی و یا استقرار کارکنان نیست ، مثل راهروها و اتاق های غیر درمانی.

رنگ آبی:

رنگ آبی از جمله رنگ های سرد است که بسیار مورد اقبال آقایان است. این رنگ و طيف وسيع ترکیبات آن علاوه بر ایجاد احساس آرامش، نماد نظم، صلح و امنیت است. آبی در برخی افراد حس غم و درون گرایی و بعضا بی تفاوتی ایجاد میکند این رنگ ضد اشتها است و کاهش دهنده ضربان قلب و حرارت بدن است. در برخی از افراد نیز رنگ آبی دارای خاصیت آرامش بخشی، ضد اضطراب و تسکین دهنده سیستم اعصاب است ، لذا در درمان بی خوابی آنان مفید است . از این رنگ و ترکیبات متنوع آن ، میتوان در ورودی اورژانس ها و همچنین بخش های روان پزشکی و نیز محل انتظار همراهان بیمار در بخش های ویژه و انتظار اتاق های عمل استفاده نمود .

رنگ سبز:

در عین سردی ، نماد طبيعت و سلامت و جوانی و رشد است. این رنگ نماد آرامش و خوشبختی و درعین حال حسادت است. رنگ سبز باعث کاهش استرس و رفع خستگی می شود. کسانی که در فضاهای کاری سبزرنگ کار می کنند، کمتر دچار دردهای دستگاه گوارش می شوند. رنگ سبز در بیمارستان ها رنگ بخش های ویژه است . یکی از دلایل استفاده از رنگ سبز در بخش های ویژه جبران خستگی چشم در نگاه به رنگ قرمز است. پژوهشگران ثابت نموده اند که برای اضافه نمودن دقت و به نوعی کالیبره کردن چشم در شناخت انواع رک و مویرگها و تفکیک دقیق تر طیف های رنگ قرمز ( که در اعمال جراحی بسیار حیاتی است و بهترین ابزار ، چند لحظه نگاه متمرکز به رنگ سبز خواهد بود . همچنین رنگ سبز می تواند فشار خون، تنفس و ضربان قلب را کاهش دهد.

رنگ قهوه ای:

نشانه طبیعی بودن و زمینی بودن است و برانگیزاننده احساس قدرت و اطمینان. قهوه ای بعضا حس غم و انزوا را نیز ایجاد می کند. از این رنگ در بخش های بیمارستانی کمتر استفاده می گردد .ولیکن پرده های روشن آن در بخش های عمومی و به شرط ترکیب با رنگ های شاد قابل استفاده است.

رنگ سیاه:

رنگ سیاه نماد ترس و وحشت است و از آن برای نمایش موجودات ترسناک استفاده می شود.سیاه درعین حال به عنوان نماد قدرت نیز شناخته شده است. در عین اینکه در بسیاری فرهنگ ها این رنگ نماد غم و عزا است اما ایجاد کننده جذابیت جنسی نیز است.سیاه رنگی بسیار رسمی است و چون اندام را لاغرتر نشان می دهد رنگ پرطرفداری است. این رنگ در بیمارستانها ورود ممنوع است و حتی به مقدار کم آن هم نبایستی در بیمارستان ها استفاده شود . پرده های بسیار کمرنگ خاکستری درست برعکس رنگ سیاه ، بسیار در بیمارستان ها کاربرد دارد .خاکستری رنگ خنثی و آرامی است. نه غم افزاست و نه شادی افزا . ویژگی بیمارستان ها این است که ، یا ، عده ای در آن با معالجه ی عزیزشان بسیار شادند و یا ، عده ای با رنج عزیزشان غمناک . رنگ های شاد سر جنگ با غمگینان دارند و رنگ های سرد بدحالی برای شفا یافتگان ، دراین بین رنگ خنثایی مثل خاکستری با کرم یا آبی آسمانی ، با انسان های شاد همراه است و با انسان های غمناک همنوا.

چند نکته ی اساسی در ارتباط با انتخاب رنگ در بیمارستان ها:

توجه به تأثیر نور :

نور چه از نوع طبیعی و چه مصنوعی باشد ، تأثیرات مختلفی بر رنگ خواهد داشت و آگاهی از این امر هنگام طراحی رنگ برای یک فضای بیمارستانی ، ضروری است. به عنوان مثال دیوارهای زرد درخشان برای یک اتاق آفتابگیر در منطقه ای با آب وهوای گرم و آفتابی ، بسیار زیبا به نظر میرسند، اما همین رنگ بر روی دیوارهای یک اتاق شمالی که از نور طبیعی کمی بهره مند است نازیبا و کسل کننده خواهد بود. رنگها وقتی بر روی سطح دیوار اجرا شوند تأثیری بسیار قوی تر از اجرا در یک قطعه کاغذ خواهند داشت. وقتی به یک ترکیب رنگی رضایت بخش رسیدید توجه داشته باشید که تأثیر نور موجود در محیط و شرایط بخش درمانی مربوطه را نیز در نظر بگیرید . دقت کنید که در چه زمانی از روز و به چه میزان نور طبیعی به هر یک از اتاق های شما می تابد و رنگ مورد نظرتان برای هر یک از اتاق ها را در نور همان اتاق بیازمایید. ترکیب رنگ ها با یکدیگر در یک مجموعه واحد ، و تأثیر نور موجود در فضا بر آنها عواملی هستند که نتیجه کار را تحت تأثیر قرار میدهند.

توجه به ترکیب رنگ ها :

در انتخاب رنگ برای فضاهای داخلی مراکز درمانی ، یک نکته اجبار وجود دارد ، و آن هم رنگ انواع تجهیزات و ملزومات پزشکی و بیمارستانی است که در داخل فضای مورد نظر وجود داشته و غیرقابل جابجایی هستند . این اقلام از تجهیزات آزمایشگاهی و یا فیزیوتراپی در کلینیک ها شروع و تا لوازم جانبی تخت بیمار و کنسول های بالای سر بیمار و …. را شامل می شود. برای یافتن رنگهای متناسب با رنگ تجهيزات منصوب در هر فضای بیمارستانی ، استفاده از چرخه رنگها، یکی از روش های مطمئن خواهد بود .

چرخه رنگ متشکل از دوازده رنگ است که سه رنگ قرمز، زرد و آبی در آن رنگهای اولیه و رنگ های میان آنها به عنوان رنگهای ثانویه شناخته می شوند. اگر رنگ ملزومات و تجهیزات اماکن درمانی را جزء رنگ های موجود آن فضا قرار دهیم ، با استفاده از سایر رنگ های باقیمانده از ۱۲ رنگ اصلی ، می توان به نتیجه قابل قبولی رسید .هر رنگ در این چرخه می تواند با رنگهای کناری خود که رنگ های هم خانواده اش محسوب می شوند و همچنین الگ مقابلش که رنگ مکمل آن است به خوبی ترکیب شده نتیجهای زیبا و موزون بیافریند. استفاده از رنگ های هم خانواده که در چرخه رنگ در کنار هم قرار گرفته و به اصطلاح همسایه هستند ، ترکیبی ملایم و هماهنگ را ایجاد میکند که نگاه بیننده را به راحتی از یکی به دیگری رهنمون می نماید استفاده از یکرنگ با میزان کمی از رنگ مکمل آن ، چنانچه به درستی و در اندازه های صحیح صورت گرفته باشد نتیجهای درخشان و چشمگیر می آفریند و بر جذابیت مجموعه رنگی حاضر می افزاید و مانع غالب شدن کامل یک رنگ بر فضای اتاق می شود.

توجه به تمام شش وجه فضا :

بایستی بدانیم که در فضای درمانی هرکدام از شش وجه ، در محل خود قابل تأثیر گزاری ویژه هستند . هر یک از چهار طرف دیوارها و همچنین کف و سقف در فضاهای درمانی قابل سرمایه گذاری هستند . مثلا برای بیماری که مدت ها به غیر از سقف اتاق چیزی را نمی بیند ، آرایه سقف مهمترین و ارزشمندترین جای اتاق است و یا برای بیماری که فقط به یک طرف و یک دیوار بایستی مدتها خیره شود ، آن دیوار مهمترین ابزار فیزیکی برای آرامش روح تبدیل خواهد شد . در بیمارستان ها هر وجه از فضا ارزشمند و قابل تأثیر بر روند درمانی بیمار خواهد بود.

توجه به فن های ایجاد خطا در دید :

در مواقعی می توان با ایجاد یک سری زمینه ها ، عالمانه و عامدانه ، افراد را در تشخیص واقعی از فیزیک فضای درمانی ، به خطا انداخت . این موضوع می تواند در کاهش ناهنجاری های فضای درمانی ، به بیمار و همراه وی کمک کرده و نواقص فیزیکی را جبران نماید . فن های زیر در این رابطه می توانند مؤثر باشند.

– در صورتی که مصالح کف و سقف روشن و گل دیوارها تیره باشند، اتاق باریک تر و بلندتر به نظر می رسد.

– در صورتی که مصالح تیره در کف ولی رنگ های دیوارها و سقف روشن باشند ، فضای اتاق پهن تر نشان داده میشود.

– در صورتی که مصالح سقف روشن اما دیوارها و کف تیره باشند، چون نور از بالاست ،حس بودن در زیرزمین در فرد ایجاد میشود.

– استفاده از مصالح بژ و کرم متمایل به زرد در کف ، جاهای کم نور و تاریک را روشن تر و شادتر می کند و آرامش بخش است.

– استفاده از مصالح بژ مایل به سفید در کف ، احساس جدید بودن و پاکیزگی را به وجود آورده و فضای اتاق را روشن می کند

– استفاده از مصالح فندقی در گف ، جزو رنگ های گرم و هماهنگ است و فضایی صمیمی ایجاد می کند.

– استفاده از مصالح قهوه ای در کف ، حس ارتباط با زمین و طبیعت را ایجاد کرده و با مبلمان روشن زیباتر خواهد بود.

– استفاده از مصالح خاکستری تیره در کف ، خنثی، شیک و آرامش بخش است.

لابي وسالنهای درمانگاهی:

اگر به دنبال درمانگاهی با فضای گرم و اندکی تجملی هستید، استفاده محدود از رنگ های گرمی چون طلایی، نارنجی ها، قرمزهای پرمایه راه حلی مناسب برای دستیابی به چنین فضایی است. این رنگها همچنین عاملی مهم در ایجاد نمایی باشکوه در یک محل درمانگاهی هستند. علاوه بر به کارگیری این رنگ ها در فضای درمانگاهها ، استفاده از تابلوهای زینتی ، جذابیت این آرایه گری را دوچندان می کند. برای نیل به موفقیت در ترکیب سطوح طرح دار گوناگون در چنین دکوراسیونی لازم است سطوحی ساده و روشن به منظور استراحت چشم در فضا در نظر گرفته شوند که ترکیب رنگ های ساده و روشن روی دیوارها می تواند این نقش را به خوبی ایفا کند. علاوه بر به کارگیری این رنگها در فضای لابی استفاده از مبل های رنگی و طرح دار، تابلوها و مجسمه های زینتی شرقی،جذابیت این آرایه گری را دوچندان می کند.

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *