رنگها

تأثيرات بيولوژيكي رنگ‌ها:

قبل از شكل‌گيري تمدن، استفاده از رنگ­ها براي بدست‌ آوردن غذا و مشاهدة شكار یک نیاز بشر بود، به طوري كه براي استتار و حفاظت از خود از رنگ‌ها استفاده مي‌كرد.

امروزه رنگ، كل زندگي بشر را تحت تأثير قرارداده است. در زندگي ظاهرا همه چيز درگير با رنگ است: ترافيك، سيستم‌هاي اخطار و … مستقيماً با رنگ در تماسند. دارو‌ها و كپسول‌ها رنگي است، فايل ادارات بر حسب رنگ تنظيم مي‌شود، لباس‌ها رنگي‌ است و … بسياري از واكنش‌هاي بيولوژي و فيزيولوژيكي نیز از طريق تغيير رنگ مشخص مي‌شوند.

           Kurt Goldstein محقق برجسته­ای است كه تحقيقات زيادي روي رنگ و تست‌هاي بيولوژيكي مربوطه انجام داده است او بر اين عقيده است كه رنگ تأثير مستقيم روي رفتار و كليه ارگانيسم‌ها دارد.

Goldstein گروهي از افرادي را كه آسيب مغزي داشتند انتخاب كرد، گروه ديگري را كه مورد مطالعه قرارداد افرادي با حساسيت بسيار بالا شامل هنرمندان يا بيماران رواني يا عصبي بود.

يك نمونه كه مورد مطالعه قرار گرفت، فردي بود كه بيماری اختلال مخچه داشت. به اين فرد بلوز قرمز پوشاندند و مشاهده شد كه تظاهرات بيماري او افزايش يافت.

از ديگر آثاري كه Goldstein براي رنگ قرمز مشاهده کرد، این بود که هنگامی که این رنگ به صورت فاصله‌دار از بدن قرار گرفته و قابل مشاهده مي‌شود، موجب بروز اختلالات بارز و غیرنرمالی می­شود. همچنين خطا در لوكاليزاسيون سيولت، كاهش تعادل و … دیده شد. در اين مورد رنگ سبز آثار عكس رنگ قرمز را داشت و همة اين حالات آنرمال را كاهش مي‌داد.

          Goldstein بر اين عقيده است كه تفاوت زيادي در عملكرد نیروهای محرکه بدن بيماران تحت تأثير رنگ سبز و قرمز وجود دارد. تحت تأثير نور سبز حركات دقيق‌ و موزون­تر انجام مي‌شود. براي مثال نوشته­ای كه با جوهر سبز نوشته شود خيلي نرمال‌تر و مناسب‌تر از دست‌خط همان فرد با رنگ قرمز است.

از طرفي به عقيده محققان ديگر، فشار خون و تنفس زير نور قرمز افزايش مي‌يابد. ولي تنفس و فشار خون زير نور آبي كاهش مي‌يابد. نور قرمز دردهاي ناشي از رماتيسم و آرتريت را كاهش مي‌دهد. علت اين امر اتصاع عروق خوني و افزايش گرما در بافت‌هاست.

Birren فرض كرد كه رنگ قرمز مثلاً مركوكورم ممكن است از طريق تأثير روي اشعه آی بر روي پروسة خوب شدن زخم اثر گذار باشد.

رنگ‌ آبي به خوب شدن سردرد و پايين بودن فشار خون كمك مي‌كند. و مي‌تواند اثر تسكين بخش روي بيخوابي داشته باشد، رنگ‌ آبي معمولاً براي درمان موفقيت‌آميز زردي – بيلي‌رويسن – در نوزادان استفاده مي‌شود.

گفته مي‌شود رنگ زرد باعث تحريك اشتها شده و فشار خون پايين ناشي از كم‌خوني را بهبود مي‌بخشد.

چرخ رنگ:

چرخ رنگ (شكل 1) براساس چرخش  و مخلوط شدن رنگهاست البته به جاي چرخ قديمي رنگ جديد جايگزين شده است. چرخ رنگ جدید مزایایی بر چرخ قدیمی دارد که عبارتند است:

-افزايش تفرق، افزايش صحت در مخلوط شدن رنگ‌ها

-در چرخ رنگ جديد رنگ زرد از ترکیب رنگ آبي(نه بنفش) به دست آمده، و رنگ سبز شامل رنگ سرخابی است نه رنگ قرمز.

-در چرخ رنگ قديمي اجزاء رنگ‌ها به طور نامناسب انتخاب شده بودند.

اساس كار چرخ رنگ بدليل وجود آثار ذيل است:

چرخ رنگ قدیمی:

در این چرخ رنگ، رنگ ها به درستی انتخاب نشده بود.

چرخ رنگ جدید:

در این چرخ رنگ، رنگ های اصلی عبارتند از:

قرمز – آبی – سبز

و رنگ های فرعی:

زرد – سرخابی – فیروزه ای

تفريقي: رنگ‌هاي روبروي يكديگر تفریقی از يك رنگ سوم (قرار گرفته در بالاي هر دو) است. مثلا مخلوط رنگ­های زرد و آبي، سبز است، رنگ مخلوطي تيره‌تر از رنگ‌هاي مخلوط شده با هم است.

جمع‌ آثار: رنگ جمع شده هميشه روشنتر از روشن‌ترين رنگ طيف است مثلاً مجموع نور زرد و فیروزه­ای كه در نهايت به رنگ سفيد ديده مي‌شود.

وابستگي به جزء تفكيك: نزديكی مرز دو رنگ در لبه‌ها، توهم تشکیل رنگ سوم را ایجاد می­کند. مجاورت دو رنگ، يك رنگ يكپارچه و يك دست را فراهم مي‌كند. این پدیده در تلویزیون­های رنگی مورد استفاده قرار می­گیرد. شبکه­ای از لامپ­های سه رنگ باعث مشاهده طیف وسیعی از رنگ­ها می­شود.

قوانين مشاهدات:

حساسيت به رنگ و نور:

چشم انسان مي‌تواند بيش از 9 ميليون رنگ را با يك ديد عادي از سه رنگ اصلي تفكيك كند قرمز، آبي، سبز (با طول موجهاي كوتاه، بلند، متوسط). سه رنگ زرد، سرخابی و فیروزه­ای بعد از برخورد به چشم انرژي كمي آزاد مي‌كنند.

گيرنده‌هاي قوي در شبكيه چشم قرار گرفته‌اند وجه تسميه شبكيه به دليل وجود شبكة محيطي از گيرنده‌هاي نوري است كه بيشترين تمركز اين گيرنده‌هاي نوري در مركز شبكيه است.

حساسيت شبكيه وقتي افزايش مي‌يابد كه يك تغيير رنگ شديد دانسته باشيم مثلاً از نور به تاريكي. رنگ‌هايي با روشنايي زياد و رنگ‌هاي گرم كه جزء رنگ‌هاي فعال هستند مثل زرد، قرمز، نارنجي در مركز توجه قرار دارند و بيشترين تحريك را ايجاد مي‌كند، رنگ‌هاي سرد با روشنايي كم مثل سبز تيره، آبي تيره و قهوه‌اي تيره تحريك كمتري را ايجاد مي‌كند.

اهميت اين موضوع بيشتر در طراحي و گرافيك نشانگر‌ها، پوسترها، نمايشگر‌ها و طراحي داخلي اهميت مي‌يابد رعايت توالي مناسب بين رنگ‌ها مي‌تواند به عنوان هدايتگر مناسبي جهت هدايت افراد (فضاهاي مختلف به كار رود).

كنتراست متقارن:

كنتراست متقارن تغيير در مشاهدات و تظاهرات رنگ متعاقب كنتراست زمينه است مثلاً اگر يك رنگ روشن با زمينه سفيد احاطه شود كنتراست و تأثير كمي روي ديد دارد در صورتي كه اگر يك رنگ روشن با زمينه سياه احاطه شود كنتراست بالايي را ايجاد خواهد كرد. اين اتفاق به این دليل است كه چشم عادت مي‌كند و حساسيت كمتري نسبت به ميزان روشنايي كمتر نشان مي‌دهد. در مقابل، نور سفيد با زمينة سياه به دليل حساسيت چشم در زمينة مشكي افزايش مي‌يابد نور كم‌ رنگ را با كنتراست بيشتري احساس مي‌كند، علاوه بر رنگ سياه و سفيد رنگ‌هاي ديگري هم هستند كه در كنار يكديگر كنتراست بالايي را ايجاد مي‌كنند.

سمبول‌هاي رنگ:

ميزان حس از رنگ‌هاي مختلف بسته به زمان، مكان، قوای ذهني، مليت، سن، سلامتي و جنسيت دارد. رابطه رنگ با شخصيت و احساسات افراد در رنگ‌هاي مختلف بر طبق نظريات مختلف به قرار زير است:

آبی: آرامش سردی، تنهایی، هوش و زیرکی، حقیقت، تقدس و الوهیت، افسردگی، سکوت، صداقت، بخشندگي و سخاوت‌، بي‌ريايي، آرامش، آرزومندی، پيروي از عادات و رسوم، مهار كردن احساسات و عواطف، وفاواداري، جانسپاري، درون‌گرايي.

زرد: سرد و مسرت، شادابي، تابش و درخشندگي برق استعداد، ناخوشي، ترسويي، كسالت، باروري، سلطنت، اميدواري، رشك و حسد در آوردن

نارنجي: ملايمت و گرمي، محبت، گروه گرايي، رفيق‌بازي، دلخوشي، خوش‌بيني، حقيقت طلبي و جمع‌گرايي.

قرمز: عاطفه، خون، حزن‌انگيز، ستم‌كاري، جنگ، خشم، دشمني و عداوت، توانايي برخورداری از شجاعت، زندگي عاشقانه، جرأت، آتش‌، هيجان شديد، شهوت، زيبايي، صداقت و راستي، خجالت، ويراني، آشفتگي، دوست داشتني، هيجان

سبز: صلح و آرامش، به خطر افتادن، متوقف كننده، دوست‌داشتني، هيجاني، ابديت، اطمينان، پيروسنت، اصلاح طلب، موازنه كننده.

قهوه‌اي نارنجي: حيله، بي‌اعتقادي، ناپايداري، خيانت

قهوه‌اي قرمز: قدرت، استواري، انرژي، دلتنگي، كمال، سادگي و بي‌آلايشي، تنومندي، اعتماد، شكنندگي

سفيد: حقيقت، بي‌گناهي، خلوص پاكي، كبارت، خجالت، فروتني، تواضع، عشق، اعتدال، دولت طلب

سياه: شرارت، تيرگي و افسردگي، مرگ، ترور، وحشت و ترس، تاريكي، جنايت و سابقه دار بودن، سودازدگي، مسری بودن، راز، بدخویی، افسونگري، عزاداري، وقار، توان

خاكستري: رياضت، فروتني، دلتنگي، پيري، در برابر مستي، فوت و مرگ، ترس، ملالت انگيزي، سردي، بي‌باري، كمال طلبي، عاري احساسات، انزوا

كاربردهايي از فيزيولوژي رنگ:

واضح است كه بسیاری از تحقيقات انجام شده در زمينة رنگ همگي غير قاطع هستند، خيلي از نتايج منتشر شده در مورد آثار رنگ همگي غير علمي هستند. البته به تازگي تحقيقات درستي از آثار رنگ بر روي رفتار انسان شروع شده‌اند كه در مراحل اوليه مي‌باشد.

نتايج اين تحقيقات به شرح ذيل مي‌باشد:

  1. رنگ قرمز و زرد در فضاهايي استفاده مي‌شود كه براي مثال نياز به فعالیت محسوس است و سبز و آبي در فضاهايي كه نياز به آرامش بيشتر است و بايد در اين فضا افراد تمركز طولاني داشته باشند. به همين دلیل اين رنگ‌ها بيشتر در كلاسهاي درس، بيمارستانها و دفاتر استفاده مي‌شود.
  2. رنگ‌هاي سرد بايد در محيط‌هايي كه بيشتر حالت تاريخي دارند استفاده ميشود.

رنگ‌هاي تند باعث افزايش تعرضات اسكيزوفرنیايي مي‌شود. رنگ‌هاي قرمز براي بيماراني كه داراي بيماري‌هاي مغزي ارگانيك هستند نامناسب است.

  1. در نقاشي‌ها رنگ‌هاي روشن بيشتر قابل ديدن توسط افراد كم بيناست.
  2. از ايجاد كنتراست بالا و استفاده از رنگ‌هاي فوق‌العاده روشن در اتاقهاي بيماران خودداري شود- اين بيماران بيشتر با محيط اطرافشان تماس برقرار مي‌كنند- به همين دليل استفاده از رنگ‌هاي خيلي روشن و كنتراست بالا مي‌تواند براي آنها رعب‌آور باشد.
  3. دانش شناسايي اثر رنگ و استفاده از آن مي‌تواند در بر قراري رابطه فرهنگي و تجاري با كشورهاي مختلف استفاده شود.
  4. زير نورهاي گرم، زمان طولاني‌تر مي‌گذرد و اشياء بزرگتر و سنگين‌تر به نظر مي‌رسند و فضاي اتاق كوچكتر به نظر مي‌آيد.

     زير نور سرد زمان كمتر مي‌گذرد وزن اشياء سبكتر و اتاق بزرگتر به نظر مي‌رسند. بنابراين رنگ‌هاي سرد بايد در جاهايي كه كارهاي يكنواخت و نشسته انجام مي‌شود استفاده شود، زيرا زمان زودتر مي‌گذرد.

     رنگ قرمز بايد براي رستوران‌هاي پرسنلي استفاده شود زيرا به طور چشم‌گيري زمان اقامت پرسنل را در غذاخوري كاهش       مي‌دهد.

  1. اقامت زير نورهاي گرم با درخشندگي زياد باعث افزايش زيركي و تأثير روي عضلات و عملكرد آنها خواهد شد، بنابراين اين رنگ‌ها براي سالن‌هاي فيزيوتراپي و حركت درماني مناسب است. نورهاي سرد با درخشندگي كم مناسب فضاهايي است كه در آنها كارهاي سخت انجام مي‌شود.

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *